Qızılçətir nədir?
Qızılçətir həm akademik təbabətdə, həm də xalq təbabətində geniş istifadə olunan bitkidir. Çiçəkləri parlaq çəhrayı rəngdə, meyvəsi isə çox sayda toxumu olan silindrik bir kapsuldur. Qızılçətir təbiətdə əsasən Avropa, Orta Asiya, Mərkəzi Asiya, Türkiyə, Şimali Amerikada geniş yayılmışdır. Bitki inkişaf edərək artıb və çoxalmaq üçün xüsusilə günəşli yerlərə üstünlük verir. Bitkinin yerüstü hissələrindən müalicə məqsədi ilə istifadə olunur.
Ümumiyyətlə qızılçətirin toplanmasına və istifadəyə hazırlanmasına çiçəklənmə dövründə başlanılır. Qızılçətirin keyfiyyətli saxlanması üçün aşağı yarpaqlarının sarı rəngə çevrilməmiş dərilməsi məsləhətdir. Bitkinin tərkibi aktiv maddələr, alkaloidlər (gentianin), acı qlikozidlər (gentiopicrin, amarogentin, eritaurin, gentionicrin), flavonoidlər, efir yağları, ksantonlar, üzvi turşular (oleanik, askorbin) və qatranla zəngindir. Qızılçətir gözəlliyi ilə yanaşı faydalı xüsusiyyətləri ilə də fərqlidir.
Qızılçətirin xüsusiyyətləri
İltihab əleyhinə
Antiseptik
Ödqovucu
Ağrıkəsici
Yara sağaldıcı
Hemostatik
Hepatoprotektiv
İşlədici
Qurdqovucu
İştahaaçıcı
Qızılçətirin müalicəvi xüsusiyyətləri
Qızılçətir xroniki yorğunluq sindromu zamanı tonuslandırıcı təsir göstərir. Qaraciyər, öd kisəsi və öd yollarının xroniki xəstəlikləri, mədə-bağırsaq xəstəlikləri zamanı daha çox istifadə olunur. Əsasən köp, meteorizm, mədə-bağırsaq spazmları kimi simptomları aradan qaldırır. Enterit, kolit, dizenteriya, salmonellyoz kimi xəstəliklərin müalicəsində isə bağırsaqların peristaltikasını azaldır, bağırsaq divarından toksiki maddələrin sorulmasını və suyun itirilməsinin qarşısını alır.
Anemiya, miqren və dəri xəstəlikləri zamanı təbii müalicəyə üstünlük verən həkimlər tərəfindən təyin edilir. Ənənəvi təbabətdə qızılçətir böyrək və ürək xəstəliklərində ödemləri azaldır, şəkərli diabetdə hepatoprotektor effekti verir və xroniki pankreatit zamanı isə ishalın qarşısını alır. Acı maddələrlə zəngin olduğu üçün iştahanı artırır və həzmi yaxşılaşdırır. İştahanın azalması səbəbilə inkişaf edən anoreksiya və hipovitaminozlar zamanı qızılçətirlə müalicə güclü iştahaaçıcı effekt verir.
Qədim zamanlarda həkimlər qızılçətirin müalicəvi gücündən sağalmayan yaraları, iltihabları və digər xəstəlikləri müalicə etmək üçün istifadə edirdilər. Qızılçətir bitkisi helmintozlar və onunla əlaqədar inkişaf edən dispepsiyanın qarşısını almaq üçün də qəbul edilir. Həzm vəzilərinin ifrazını stimullaşdırır, mədə şirəsində turşuluğu artırır, qan təmizləyici, ağrıkəsici, antiseptik və sakitləşdirici təsir göstərir. Bitki əsasında hazırlanan preparatlar aşağı turşuluqlu qastrit və anemiya xəstəliyində uğurla istifadə olunur. Qızılçətir otu baş ağrılarını dayandırmaq məqsədi ilə xəstələrə tez-tez təyin edilir, həmçinin ödqovucu və qurdqovucu xüsusiyyətlərə də malikdir.
- “Herba Flora” şirkətinin bitki mənşəli Qurdason şərbəti və Fitozol kapsulu tərkibində olan qızılçətir sayəsində qurdqovucu müalicənin önəmli bir hissəsini təşkil edir. Yay mövsümündə bağırsaq parazitlərinə yoluxma hallarının artmasını nəzərə alsaq, bu məhsullardan istifadə etməklə qurd invaziyalarından qorunmaq olar.